Oznakowanie pojazdów służby drogowej – bezpieczeństwo czy przyzwyczajenie?

Na polskich drogach coraz częściej można spotkać pojazdy służby drogowej wyposażone m.in. w piktogramy znaków drogowych np. znaki C-10 „nakaz jazdy z lewej strony znaku” czy A-14 „roboty na drodze”. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy oznakowanie takie jest "zamontowane" na stałe i pozostaje widoczne niezależnie od tego, czy pojazd faktycznie wykonuje działania związane z robotami drogowymi.

Zdjęcie przedstawia właśnie przykład sytuacji, która skłania do zadania kilku ważnych pytań.

Czy pojazd niewykonujący robót powinien stale prezentować znaki drogowe?

Zasadniczą funkcją znaków drogowych jest przekazywanie uczestnikom ruchu aktualnej informacji o sytuacji na drodze. Kierowca powinien mieć pewność, że znak, który widzi, odnosi się do rzeczywistego zagrożenia lub obowiązku.

Jeżeli pojazd służby drogowej przez większość czasu porusza się lub parkuje z widocznym znakiem C-10,  znakiem A-14, nawet gdy nie prowadzi robót wymagających takiego oznakowania, dochodzi do zjawiska deprecjacji informacji.

Kierowcy zaczynają traktować takie oznakowanie jako element wyglądu pojazdu, a nie rzeczywisty komunikat organizacji ruchu.

W praktyce oznacza to, że:

• przestają analizować znaczenie znaku,
• automatycznie ignorują przekazywaną informację,
• tracą zaufanie do oznakowania służb drogowych,
• mogą nie zareagować właściwie wtedy, gdy znak będzie faktycznie związany z zagrożeniem.

To mechanizm dobrze znany z psychologii ruchu drogowego – częste eksponowanie nieaktualnych komunikatów prowadzi do ich ignorowania.

Problem znaków zamontowanych na stałe

Coraz częściej można spotkać pojazdy, na których:

• znaki  C-10 są naklejone na stałe,
• tablice zamykające stanowią stały element zabudowy  a na nich znak C-10,
• znaki ostrzegawcze pozostają widoczne niezależnie od rodzaju wykonywanej pracy.

Takie rozwiązanie jest wygodne organizacyjnie, ale może być niebezpieczne z punktu widzenia uczestnika ruchu.

Jeżeli znak jest widoczny zawsze, kierowca po pewnym czasie przestaje traktować go jako informację wymagającą działania.

Gdy znak zaczyna wprowadzać w błąd

Szczególnie nieprawidłowe są sytuacje podobne do widocznej na zdjęciu.

Pojazd służby drogowej stoi przy lewej stronie jezdni i prezentuje znak C-10 nakazujący jazdę z lewej strony znaku.

Tymczasem:

• po lewej stronie znajdują się pracownicy wykonujący roboty,
• przestrzeń manewrowa jest ograniczona (malują znak P-27 „kierunek i tor ruchu roweru”  ),
• po prawej stronie pojazdu dostępny jest wolny pas ruchu umożliwiający bezpieczne ominięcie.

a teraz najciekawsze: wtedy kiedy potrzeba znaku A-14 (Roboty na drodze) to go niema bo są drzwi w pojeździe otwarte.

Kierowca otrzymuje więc komunikat sprzeczny z intuicyjną oceną sytuacji.

Powstaje pytanie:

czy należy stosować się do informacji przekazywanej przez "znak" i dodatkowo pojazd z żółtymi światłami ostrzegawczymi, czy kierować się rzeczywistym układem drogi?

Niezależnie od interpretacji przepisów jest to przykład sytuacji, która może generować niepewność, a każda niepewność w ruchu drogowym oznacza wzrost ryzyka błędu.

Największe zagrożenie – utrata wiarygodności oznakowania

Najpoważniejszym skutkiem nie jest nawet pojedyncze błędne ominięcie pojazdu.

Znacznie groźniejsze jest stopniowe przyzwyczajenie kierowców do ignorowania oznakowania służby drogowej.

Jeżeli kierowca wielokrotnie spotyka pojazdy z nieadekwatnym oznakowaniem, może wykształcić nawyk:

„To tylko samochód służby drogowej, te znaki są tam zawsze.”

W konsekwencji podczas rzeczywistych robót drogowych może:

• zbyt późno zmienić tor jazdy,
• nie zredukować prędkości,
• nie zachować wymaganej ostrożności,
• nie zauważyć pracowników znajdujących się w pasie drogowym.

To właśnie wtedy dochodzi do sytuacji, których celem oznakowania było uniknięcie.

Efekt kopiowania błędnych rozwiązań

W branży drogowej często występuje zjawisko powielania rozwiązań obserwowanych u innych zarządców dróg, wykonawców czy służb utrzymaniowych.

Jeżeli jeden podmiot stosuje znaki zamontowane na stałe, kolejne jednostki zaczynają uznawać takie rozwiązanie za standard.

W efekcie:

• błędna praktyka rozpowszechnia się,
• nowe pojazdy wyposażane są w identyczny sposób,
• utrwala się przekonanie, że tak właśnie powinno być.

Po kilku latach rozwiązanie funkcjonuje powszechnie, mimo że jego wpływ na bezpieczeństwo ruchu może być negatywny.

Oznakowanie powinno przekazywać aktualną informację

Znaki drogowe nie są elementem dekoracyjnym pojazdu ani oznaczeniem przynależności służbowej.

Ich zadaniem jest przekazywanie kierowcom informacji o aktualnej organizacji ruchu i rzeczywistych zagrożeniach.

Dlatego warto zadać pytanie:

Czy oznakowanie znajdujące się na pojeździe służby drogowej w danym momencie rzeczywiście opisuje sytuację na drodze, czy jedynie informuje, że jest to pojazd należący do służby drogowej?

Od odpowiedzi na to pytanie zależy nie tylko czytelność organizacji ruchu, ale również zaufanie kierowców do oznakowania, które w sytuacjach rzeczywistego zagrożenia może decydować o bezpieczeństwie pracowników wykonujących roboty w pasie drogowym.